Темата: «Тыл кистэлэңнэрэ» Сыала



Скачать 42.44 Kb.
Дата27.04.2016
Размер42.44 Kb.
Чинчийии уруок.

Темата: «Тыл кистэлэңнэрэ»

Сыала: 1.Тыл кистэлэңнэрин арыйыы.

2. Төрөөбүт тылга тапталы иитии.

3. Тылы, айар дьо5уру сайыннарыы.

4. О5о уйул5атын, ис туругун бө5өргөтүү.



Сорудахтара: 1. Синонимнары, паараласпыт тыллары, тыл ол5ун уонна сыһыарыытын туһунан өйдөбүлү биэрии.

2. Чинчийэр үлэ5э уһуйуу.



Тэрилэ: Проектор, ноутбук, экран, маллаах иһит, карточкалар, ойуулар.
Уруок хаамыыта.

1. Тэрийэр мүнүүтэ.

Чуорааммыт тыаhаата

Уруокпут са5аланна.
- Үтүө күнүнэн, күндү ыалдьыттар! Дорооболоруң, о5олор!

- Мин аатым Матрена Ивановна. Бүгүн эһиэхэ саха тылын уруогун ыытыа5ым.

- Бары турдубут. Таһаарыылаахтык үлэлиир туһугар эрчиллиитэ оңоруо5уң. Миигин үтүктэн иһиң.
Күммүт тахсар,

Күммүт киирэр.

Ыйбыт тахсар,

Ыйбыт киирэр.

Сулустар ча5ылыйаллар,

Сулустар утуйаллар.

О5олор тураллар

«Дорооболоруң!» дииллэр.


- О5олор, мин эһиэхэ уруок биэрэрбиттэн наһаа үөрэбин. Мин үөрэтэр о5олорум, Тулагы орто оскуолатын 4а кылааһа, эһиэхэ э5эрдэ ыытар. Мин бу кылгас кэм иһигэр эһигини кытта до5ордоһуохпун, билсиэхпин ба5арабын. Бу бүгүңңү уруокпут ситиһиилээх буоллун.

Ба5ар эһиги саныаххыт, то5о саха тылын ылла, үлэ дуу, ахсаан, эбэтэр уруһуй уруога буолбата5ый? Ба5ар ким эрэ таайан олороро буолаарай?

Олунньу 13 күнүгэр саха алфавитын айбыт, саха бастакы лингвист-учуонайа Семен Андреевич Новгородов төрөөбүт күнэ. Ол иһин биһиги республикабытыгар олунньу ый - төрөөбүт тыл ыйынан биллэриллэн турар.
2. Уруок тематын, сыалын туруоруу.

- Ол иһин, мин кэһиилээх кэллим. (маллаах иһит). Ким билэрий, бу тугуй?

- Сөп. Бу туостан оңоһуллубут маллаах иһит. Манна иистэнньэңнэр иистэнэр малларын угаллар.

- Ол гынан баран бүгүн бу борустуой холбуйа буолбатах, бу аптаах холбуйачаан. То5отун эһиги бэйэ5ит таайыаххыт.

Тыл

- Тыл диэн тугуй? Хайдах өйдүүгүтүй?



- Эһиги тыл туһунан тугу билэ5итий?

- Хас биирдии тыл бэйэтэ кистэлэңнээх эбит.

- Уруокпут бүгүңңү темата «Тыл кистэлэңнэрэ».

- Дьэ эрэ, тыл кистэлэңнэрэ, ол аата биһиги бу уруокка ханнык сыалы туруорунабытый? Туох дии саныыгыт?


3.Чинчийэр үлэ.

- Бүгүн биһиги бары чинчийээччи буолуохпут, Семен Новгородов курдук лингвист – чичийээччи.

- Чинчийээччи – нууччалыыта исследователь, туох эрэ саңаны арыйар, тобулар киһи.

- Бу үлэбитигэр аптаах холбуйачаан көмөлөһүө5э.

а) Бастакы сорудах «Таабырын – билии-көрүү түннүгэ».




!

!!

Айыл5а


Кыната суох да көтөр, уоһа суох да үрэр, көстүбэт да күүстээх баар үһү.

Саас үөрдэр, сайын сөрүүкэтэр, күһүн аһатар, кыһын ириэрэр баар үһү.

Кыыллар


От-мас аһылыктаах ойуоккалас о5онньор баар үһү.

Уордаахтык орулуур, ча5ааннаахтык часкыйар баар үһү.

- Тыал – силлиэ, буур5а

Тыа – ойуур, тай5а

Куобах – куттас, хоһуой, табысхаан

Эһэ – кырдьа5ас, тыатаа5ы.

-Маарыннаһар суолталаах тыллары синонимнар диэн ааттыыллар.

- Саха тылыгар маарыннаһар суолталаах тыллар бааллар эбит.
* Хамсаныылаах сынньалаң.

Кыыдааннаах кыhыммыт

Кэлэн турда5ына,

Самаан сайыммытын

Санаан кэлиэ5и?. (Закрываем глаза)
Ойуур, хону? к?п-к??х,

Сибэкки арааhа ??мм?т,

К?н ча5ылыччы тыгар,

Халлаан ып-ыраас. (Открываем глаза)


Эмискэ хара былыт

Халыйан та5ыста,

К??стээх тыал т?стэ,

Ча5ылхан ча5ылыйда. (Поднимаем руки вверх, раскачиваем)


Онтон эти? этэн ньирилэттэ. (Стучим ногами)
Биир таммах т?стэ,

Икки таммах т?стэ,

?с таммах т?стэ.

Ардах күүскэ курулатта. (Стучим пальчиками, потом хлопаем в ладоши)


Ардах уурайда.

О5олор дьиэлэриттэн

Сүүрэн та5ыстылар,

Күөх окко күөлэhийдилэр. (Кружимся)

Күндэлэс күңңэ тардыстылар. (Поднимаем руки вверх)

б) Иккис сорудах

от + чут ырыа+һыт

мас+чыт тойук+сут,

- Биир тылтан атын суолталаах тыл үөскүүр эбит.
в) Үһүс сорудах.

от мас от-мас

- Икки тыл пааралаһан ордук киэң өйдөбүлү биэрэллэр.
4. Айар үлэ.

Билигин бөлө5үнэн үлэлиэхпит. Сорудаххыт: тыллар паараларын булуу.


- От-мас кө5өрдө

Итии-куйаас буолла

Дьон-сэргэ муһунна

О5о-аймах үөрдэ

Көр-нар тар5анна

Ырыа-тойук дуорайда

Үңкүү-битии са5аланна

Итии-куйаас буолла

- Тыллары тиһэммит хоһоон айан таһаарыахха.

- Тыл кистэлэңин арыйдыбыт дуо?

- Ханнык кистэлэңнээх эбитий?

Маарыннаһар суолталаах тыллар - синоним

Биир тылтан атын суолталаах тыл үөскүүр эбит

Икки тыл пааралаһан ордук киэң өйдөбүлү биэрэллэр

Тыллары тиһэн хоһоон айыахха сөп.
5. Рефлексия.

- Бу уруоктан эһиги ордук тугу астынныгыт?

- Бүгүн билбиккит олоххутугар туһалыа дуо?

- Хай5ааһын.

- Тыл кистэлэңэ олус элбэх. Тылы кэтээн көрөр буолуң, үөрэтиң, таптааң төрөөбүт тылгытын.
6. Дьиэ5э үлэ.

1. 5 паараласпыт тылла толкуйдаа.

2. Хоһооңңо ойуута оңор.

3. Тылдьыттан «куобах», «тайах» диэн тыллар синонимнарын бул.


- Мин эһиэхэ махтанабын, онтон аптаах холбуйачаан эһигини күндүлүүр.

- Уруокпут бүттэ.


База данных защищена авторским правом ©bezogr.ru 2016
обратиться к администрации

    Главная страница