Бюлетэнь Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў, 2007, №9-11 резюме



страница2/4
Дата22.04.2016
Размер0.66 Mb.
1   2   3   4

Алег Гардзіенка (Мінск). КАРОТКІ НАРЫС ГІСТОРЫІ БАПЦ У ВЯЛІКАБРЫТАНІІ 405-413


Наталля Гардзіенка (Мінск). Беларуска-брытанскія сувязі ў першай палове ХХ ст. 414-425

Лена Глагоўская (Гданьск, Польшча). Ксёндз Ян Семашкевіч (Янка Быліна) на Беласточчыне (1933 – 1956) 426-433

Андрэй Катлярчук (Стакгольм). ПА НАВУКУ Ў ГАЛАНДЫЮ: СТУДЭНТЫ З ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА ВА УНІВЕРСІТЭТАХ НІДЭРЛАНДАЎ XVII --XVIII стагоддзяў 434-439

ІІ. Адбудзецца
20-21 марта 2008 г. факультет русской филологии Белорусского государственного педагогического университета им. Максима Танка проводит Международную научную конференцию «Взаимодействие, взаимопроникновение языков и культур: состояние и перспективы».

На конференции предполагается работа по следующим направлениям:



  1. Язык в поликультурном пространстве.

  2. Язык в диалоге культур.

3. Язык в условиях глобализации.

  1. Лингвистические заимствования как отражение межкулътурпых и межъязыковых взаимодействий.

  2. Межкультурная коммуникация и языковые контакты.

  3. Проблемы межъязыковой эквивалентности.

  4. Интернет как специфическая коммуникативная среда.

  5. Лингвокультурологический анализ текста.

  6. Теория и практика перевода. Перевод в диалоге культур. Компьютеризация перевода.

  7. Национально-культурный компонент в лексике и фразеологии.

  8. Культурологическая направленность преподавания языка и литературы.

Для участия в работе конференции необходимо до 1 февраля 2008 года направить в адрес оргкомитета следующие материалы: заявка на участие в конференции (форма прилагается); материалы выступления в электронном варианте или на дискете 3,5 и один отпечатанный экземтяр.

Объем материалов - до 3 страниц текста (шрифт Time New Roman, кегль 14, интервал - 1,5; поля: слева - 25 мм, справа - 10 мм, сверху и снизу - 25 мм).

При подготовке материалов просим Вас учесть, что продолжительность докладов на пленарном заседании составляет 15-20 минут, на секционных заседаниях - 10 - 15 минут.

Материалы и заявку просим направлять по E-mail: baltv@inbox.ru или по адресу: деканат факультета русской филологии (ауд. 411 корпус 2), БГПУ, ул. Советская, 18, г. Минск, 220050.

Информацию о конференции в г. Минске можно получить по телефонам: +375-017-227-80-09 (Татьяна Владимировна Балуш, Валентина Тадеушевна Иватович), +375-017-200-84-85 (Василий Денисович Стариченок).

Организационный взнос для участников из Беларуси - 25 тыс. бел. руб., из стран СНГ -15 у.е., для зарубежных участников - 20 у.е.



Образец оформления материалов:

А. А. Иванов (Москва)


РЕКЛАМНЫЙ ТЕКСТ И КУЛЬТУРА РЕЧИ

Ссылки: [1, с. 32].

Литература

1. Стариченок В.Д.. Рудь Л.Г. Культура речи делового человека: Словарь-справочник. -М.: БГПУ. 2003. - 90 с.

ЗАЯВКА

на участие в Международной научной конференции



«Взаимодействие, взаимопроникновение языков и культур: состояние и перспективы»,

20-21 марта 2008 г.

Фамилия

Имя


Отчество

Место работы

Должность

Ученая степень

Ученое звание

Электронный адрес

Почтовый домашний адрес (индекс)

Телефоны

Факс

Форма участия__ Название доклада



Доклад включить в научное направление

Нуждаетесь ли Вы в гостинице 1 -местный номер, место в 2-местном номере




3–5 мая 2008 г. Комиссия по славянской фразеологии Международного комитета славистов Белгородского государственного проводит 1-ю Международную научную конференцию по проблеме когнитивной фразеологии «Фразеология и когнитивистика»

Новые парадигмы современного языкознания, окончательно укрепив свои позиции в лингвистике XXI века, предполагают не столько взаимодополнение фразеологии, когнитологии и культурологии, сколько их глубинное, интердисциплинарное взаимодействие на уровне общей методологии и частных методик.

В когнитивной психологии рано стали осознавать, что получение новых знаний об устройстве мозга и структуре человеческой психики возможно только в результате интеграции креативных возможностей разных наук. Особо тесными оказались взаимосвязи между когнитивной лингвистикой и когнитивной психологией, чьи интересы пересекаются в области взаимодействия языка и интеллекта. «Интеллект как средство переработки информации» – аксиома. Но она не ослабляет полемического накала в вопросе о лингвокреативной вербализации отражаемой в нашем сознании действительности.

В современной когнитивной лингвистики достаточно активно обсуждаются языковые механизмы получения информации, ее обработки и хранения в нашем сознании в соответствующих когнитивных «упаковках». Настало время обсудить лингвокогнитивные проблемы невидимого фразеологического зазеркалья, где в процессе косвенно-производной номинации осуществляется вторичная переработка знаний, их имплицитная интерпретации, коммуникативно-прагматическое и этнокультурное обогащение. Фразеология располагает в этой сфере достаточно богатым опытом: разработана теория фразеологической семантики, обследованы ее страноведческие и культурологические аспекты, изучаются историко-культурные, этимологические, фольклорные и этнолингвистические истоки идиоматики как в описательном, так и в сопоставительном ракурсах. Накопленный опыт в свете когнитивно-дискурсивной методологии может стать новым стимулом для эффективного развития фразеологии.

Для обсуждения предлагаются следующие проблемные вопросы:


  1. Идиоматика и познание: теория, методология и методы изучения.

  2. Косвенно-производная номинация и процессы концептуализации и категоризации действительности.

  3. Семантика фраземы и когнитивные структуры: проблемы корреляции.

• Фразеологическое значение и концепт,

• Фразеологическое значение и фрейм

• Фразеологическое значение и событие,

• Фразеологическое значение и сценарий,

• Фразеологическое значение и образ.


  1. Дискурсивное пространство фраземы.

  2. Семиотические аспекты когнитивной фраземики.

  3. Фразеология и когнитивная лингвокультурология: ценностно-смысловая, образная и культурно-историческая составляющие семантической структуры фраземы.

Количество проблем, разумеется, значительно больше. И все же считаем, что предметом дискуссии на первой конференции по когнитивной фразеологии должны стать интердисциплинарные представления о взаимосвязи знаков косвенно-производной номинации с базовыми когнитивными структурами, а также новое – синергетическое – видение механизмов взаимоотношения идиоматики, познания и культуры.

Предполагается работа мастер-классов профессоров В.М. Мокиенко (СПб), А.М. Мелерович (Кострома) – «Фразеология, познание и культура», Е.Е. Иванова – В.А. Масловой (Беларусь) – «Концептосфера славянской идиоматики», А.П. Бабушкина – Л.В. Ковалевой (Воронеж) – «Фразеология и образная концептуализация мира в сознании носителей разных языков: проблема общего и специфического», Zeljka Fink (Хорватия), Стефка Георгиева (Болгария) – «Фразеология в когнитивном сопоставлении культур», Wojciech Chlebda – Agnieszki Spaginskoj-Pruszak (Польша) – «Интеллект и фразеология», Л.Ю. Буянова (Краснодар) – Е.А. Селивановой (Украина) – «Когнитивные основы фраземообразования».

По итогам работы конференции планируется публикация докладов и сообщений (на русском языке).

Рабочие языки конференции: Русский и другие славянские языки

Место проведения конференции: Россия, г. БЕЛГОРОД. Белгородский государственный университет
Срок подачи заявок и аннотаций докладов объемом до 1000 знаков с пробелами (шрифт Times New Roman, кегль 12, интервал 1, поля 2,5 см) просим присылать до 15 ноября 2007 г. по электронному адресу frazkonf@bsu.edu.ru или по адресу

Кашникова Ирина Геннадьевна

Кафедра русского языка

ул. Победы, 85. БелГУ.

308015; г. БЕЛГОРОД, Россия.

Проезд, проживание и питание:

Все расходы производятся участниками или командирующей стороной. Оргвзнос – 25 евро, или 800 руб. (публикация 5 с. через 1 интервал; орг. расходы, рассылка сборника материалов).

Участники конференции будут размещены в гостиницах города и благоустроенном общежитии университета.



Координаторы:

доц. Ирина Ивановна Чумак-Жунь – русский языкchumak@bsu.edu.ru

доц. Ольга Юрьевна Ромашина – английский языкromashina@bsu.edu.ru


15-16 мая 2008 г. состоится XI Международная конференция “Полилингвизм: язык – сознание – культура” на базе кафедры общего языкознания филологического факультета Казахского национального университета имени аль-Фарабипо теме:

Для обсуждения предлагаются следующие направления:



  • Триедниство языков и языковое планирование в Казахстане;

  • Языковые контакты: от языковых конфликтов к толерантности;

  • Когнитивные процессы и языковое сознанне в условиях би- и полилингвизма;

  • Полилингвизм и межкультурная коммуникация;

  • Полилингвизм и инновационные технологии обучения языкам. Рабочие языки конференци: казахский, русский, английский.

Заявку и материалы (объем – 5-6 стр. / 14 тыс. знаков) в печатном и электронном видах (формат Word 2000 или 2003, название файла - фамилия автора) прислать до 1 февраля 2008 г.

ПРАВИЛА ОФОРМЛЕНиЯ МАТЕРИАЛОВ

Название - по центру, ниже в правом верхнем углу - фамилия и инициалы автора, под фамилией в скобках - организация, город, страна. Ниже по центру расположить ключевые слова (не более 5 слов). Краткое резюме на казахском, русском и английском языках (1-3 предложения). Выравнивание основного текста - по ширине страницы. Межстрочный интервал - одинарный. Шрифт - Times New Roman 14 пт. Ссылки в тексте статьи - в квадратных скобках фамилия цитируемого автора или первое слово названия, через запятую - страница цитаты. Поля: верхнее и нижнее - 20 мм, левое - 30 мм, правое - 10 мм.

Адрес: г. Алматы, пр. аль-Фараби, 71, КазНУ им. аль-Фараби, филологический факультет, кафедра общего языкознания, 317 ауд., 305а ауд.

E-mail: kazpryal@gmail.com Телефон: +(727) 2472797 (доб.: 1329)
Издание материалов планируется к началу конференции.

Регистрационный взнос – 15 $. Все расходы, связанные с участием в

конференции, оплачиваются участниками или командирующими организациями.

Ответственный секретарь: Мадиева Гульмира Баянжановна (ауд. 317).



Публікацыі
Півторак Г.П. Білорусько-украïнський словник / Півторак Г.П., Скопненко О.І.; За ред. Г.П. Півторака. – К.: Довіра, 2006. – 723 с.
Гэтая лексікаграфічная праца выканана ў межах дзяржаўнага праекту “Словники Украïни”, які быў распачаты ў 1999 годзе згодна з указам Прэзідэнта Украіны. Безумоўна, дзяржаўная падтрымка пры ўкладанні слоўніка сведчыць пра сапраўдную цікавасць з боку ўкраінскай грамадскасці і навуковага асяродку да нашай мовы і нашай культуры, а значыць, і ўвогуле да Беларусі.

У пацверджанне гэтаму Слоўнік мае дзве аднолькавыя прадмовы – на ўкраінскай і беларускай мовах. І абедзве пачынаюцца з мілых кожнаму беларусу слоў: “Сучасная Рэспубліка Беларусь – гэта высокаразвітая еўрапейская дзяржава, вядомая ў свеце не толькі сваім даволі магутным эканамічным і навукова-тэхнічным патэнцыялам, але і багатай духоўнай культурай, арыгінальнай мастацкай літаратурай, самабытным прафесійным і народным мастацтвам” (с. 12). Падкрэсліваючы невыпадковасць стварэння такой працы, складальнікі Слоўніка апелююць да цікавасці ўкраінцаў да мастацкай культуры і перыёдыкі Беларусі і ўпэўнены ў неабходнасці мець агульнадаступны перакладны слоўнік, каб задаволіць патрэбы ахвотнікаў вывучаць беларускі фальклор (які тут жа называецца “адным з найбагацейшых сярод фальклорных здабыткаў славянскіх народаў”), арыгінальную беларускую мастацкую творчасць і ўвогуле жывы лексічны фонд беларускай мовы. Гэты слоўнік будзе варты ўвагі і прадстаўнікоў беларускай дыяспары ва Украіне, для якіх матчына мова – гэта часам адзінае, што звязвае іх з радзімай. З гэтай прычыны рэестр Слоўніка ўключае ў сябе агульнаўжывальную лексіку сучаснай беларускай мовы і найбольш частотныя беларускія размоўныя словы, архаізмы і дыялектызмы, а таксама словы, істотна адрозныя ад украінскіх адпаведнікаў. Апошні разрад рэестру складальнікі тлумачаць больш падрабязна, уводзячы ў яго лексемы, абсалютна розныя па гукавым складзе ў абедзвюх мовах (гетэралексы) – як спецыфічна беларускія, так і запазычаныя; словы, адрозныя ў беларускай і ўкраінскай мовах спецыфічнымі афіксамі; беларуска-ўкраінскія міжмоўныя амонімы; некаторыя беларускія паронімы, полісеманты; беларуска-ўкраінскія арфаэпічныя і граматычныя варыянты; найбольш ужывальныя фразеалагізмы і ўстойлівыя звароты (с. 13-14).

Тлумачэнне ў Слоўніку беларускіх фразеалагічных спалучэнняў і ўстойлівых выразаў падаецца надзвычай удалым – прывядзём для прыкладу, фраземы ў слоўнікавым артыкуле КОЛА (падаюцца праз традыцыйны “ромб”): зачараванае к. зачароване коло; к. фартуны колесо щастя (фортуни); пятае к. у возе п’яте колесо у возі; ні ў кола ні ў мяла ні Богові свічка, ні чортові шпичка; ні грач, ні помагач; ні пава, ні гава; ані до ради, ані до звади; устаўляць палкі ў колы уставляти палиці в колеса; павярнуць к. гісторыі назад повернути колесо исторіï назад (с. 199). Такі досыць падрабязны пералік сэнсавых адпаведнікаў да беларускіх фразем выконвае адначасова дзве задачы: перадае адметнасць беларускага парэміялагічнага фонду і набліжае яго да ўкраінскага карыстальніка, робячы беларускую мову больш зразумелай у яе мастацка-вобразным праяўленні.

Імкненне складальнікаў да максімальнага захавання беларускай нацыянальнай лексічнай спецыфікі знайшло выражэнне ў адсутнасці ў якасці рэестравых адзінак такіх слоў, якія не з’яўляюца праблемнымі пры напісанні або перакладзе, і іншамоўных лексем, уласцівых і беларускай, і ўкраінскай, а нават і ўсім усходнеславянскім мовам. Не ўвайшоў ў словаспіс беларускі анамастыкон, а таксама рэдкаўжывальная дыялектная і тэрміналагічная лексіка беларускай мовы.

Плён працы Інстытута мовазнаўства ўкраінскай Акадэміі навук варта лічыць не толькі ўласна лінгвістычным даведнікам, але і своеасаблівым падручнікам па гісторыі Беларусі, па фанетыцы, арфаграфіі і граматыцы беларускай літаратурнай мовы. Спіс умоўных скарачэнняў, якія абазначаюць граматычныя і стылістычныя паметы і тлумачальныя рэмаркі (займае чатыры старонкі – з 19-ай па 22-ю), з’яўляецца пераканальным пацверджаннем таму. Усе названыя звесткі пададзены ў прадмове да Слоўніка, што надае яму пэўную ступень энцыклапедычнасці і яшчэ больш падвышае яго мовазнаўчую каштоўнасць.

Увогуле Слоўнік пакідае ўражанне грунтоўнай лінгвістычнай працы, і ў першую чаргу таму, што “адлюстроўвае самыя новыя дасягненні беларускай лексікаграфіі” (с. 12), у тым ліку матэрыял беларуска-рускіх і руска-беларускіх слоўнікаў выдавецтва БелСЭ, Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы ў 5-ці тамах, “Украінска-беларускага слоўніка” В.П. Лемцюговай, “Фразеалагічнага слоўніка беларускай мовы” ў 2-х тамах І.Я. Лепешава і іншых лексікаграфічных крыніц 80-90-х гадоў. Не менш (а часам і больш!) прадстаўніча выглядае і лексікаграфічная база ўкраінскай часткі слоўніка, якая, акрамя тлумачальных слоўнікаў украінскай мовы, пачынаючы з перавыдадзенага “Словаря украïнськоï мови” пад рэдакцыяй Б. Грынчэнкі (1958 г., у 4-х тамах), карыстаецца аб’ёмістай базай сучаснай украінскай тэрмінаграфіі, парэміялогіі і матэрыяламі лексічнай картатэкі Інстытута ўкраінскай мовы НАН Украіны (адзін з апошніх слоўнікаў – “Словник фразеологізмів украïнськоï мови”, уклалі В. Беланожанка, І. Гнацюк і інш. – быў выдадзены зусім нядаўна – усяго толькі ў 2003 годзе).

Укладальнікі Беларуска-ўкраінскага слоўніка, безумоўна, зрабілі надзвычай важную справу. І ўсё ж трэба зазначыць, што ў ім можна знайсці нязначную колькасць моўных хібаў. Відаць, толькі ўкраінска-беларускай фанетычнай ці граматычнай інтэрферэнцыяй або ўплывам гаворак можна патлумачыць наступныя словаўжыванні: “практычныя патрэбнасці карыстальнікаў” (с. 12), “калі амонімы азначаюць (‘абазначаюць’) розныя часціны мовы” (с. 14), “форма закончанага трывання структурна адменна (‘адметна’), “жаночого роду” (с. 16); “Прапанаваны Беларуска-ўкраінскі слоўнік укладзены паводле дыферэнцыяльнага прынцыпу, г.зн. да яго ўключаны пераважна агульнаўжывальную лексіку сучаснай беларускай літаратурнай мовы...” (с. 13). Літаральна пры першым гартанні Слоўніка трапіўся на вочы пераклад слова БАЗІЛІК як васильки з паметай (бот.), пра адну кветку – васильок (с. 59), для параўнання: у “Беларуска-рускім слоўніку” (у 2-х тамах, 1989 г.) БАЗІЛІК і перакладаецца як базілік (с. 167). Складанае слова ВОПЫТНА-ВЫТВОРЧЫ перакладаецца як дослідно-виробничий (с. 84), хаця слова ВОПЫТ, якое з’яўляецца папярэднім загаловачным словам і змяшчаецца на той жа старонцы, тлумачыцца толькі як досвід.

Шчыра кажучы, з боку рэцэнзента было б вялікай няўдзячнасцю ў адносінах да нашых украінскіх калег адшукваць нейкія, нават дробныя, недарэчнасці ў лексіконе Слоўніка. Самі аўтары пішуць, што ўкладанне поўнага беларуска-ўкраінскага слоўніка – “справа будучыні” (с. 12), а прадстаўленая праца – кампактнае, зручнае для выкарыстання выданне. І нам не варта забываць на тое, што ў цяперашні час добрасуседскія адносіны паміж народамі, шчырая зацікаўленасць культурай суседняй нацыі і павага да яе мовы спрыяюць палітычнай стабільнасці дзяржаў і надаюць сэнс нацыянальнаму існаванню.



Ірына Савіцкая

STUDIA RUSSICA. Tom XXII / Адказныя рэдактары А. Золтан, Л. Ясаі. Будапешт, 2005. 326 с.
Чарговы 22-гі том зборніка навуковых артыкулаў Studia Russica, які выходзіць у Будапешце, змяшчае шэраг грунтоўных навуковых артыкулаў вядомых даследчыкаў у галіне славянскай філалогіі (мовазнаўства, літаратуразнаўства, культуралогіі), а таксама іх маладых калег. Больш як палова артыкулаў гэтага зборніка прысвечана пытанням дыяхраніі славянскіх моў, якія вырашаюцца пры выкарыстанні супастаўляльна-параўнальнага, тэксталагічнага і іншых метадаў даследавання. Так, у польскамоўным артыкуле Багуміла Астроўскага “Усходнеславянскія прыметнікі з суфіксам *-avъ, утвораныя ад назоўнікаў на тэматычны *-ĭ-” на шырокім фактычным матэрыяле паказаны генезіс утварэння названых прыметнікаў, зроблена выснова аб тым, што названы суфіксальны фармант найбольш актыўна ўдзельнічаў у ад’ектывізацыі канкрэтных субстантываў, ва ўтвораных лексемах выразна прасочваецца пасесіўнае і інтэнсіўна-градацыйнае значэнні.

Пытанням дыяхраніі ўкраінскай мовы прысвечаны артыкул Міхая Кочыша (Mihály Kocsis) “Сегедська мінея як джерело вивчення історіï мовы”. Аўтарам аналізуецца графіка-арфаграфічная і фанетычная сістэма названага помніка стараўкраінскага пісьменства ў кантэксце рэформы па праўцы богаслужэбных кніг, якая звязана з дзейнасцю балгарскага патрыярха Яўфімія Тырнаўскага. Супастаўляльна-тэксталагічны аналіз гістарычных тэкстаў прысутнічае таксама і ў артыкуле Лаяша Сёке (Lajos Szőke) “Вопросы орфографии морфонем в синодальном варианте церковнославянского языка”. У выніку даследавання зроблена выснова аб тым, што найбольшую цяжкасць у праўшчыкаў і перапісчыкаў свяшчэнных тэкстаў выклікала слабая пазіцыя ераў на стыку марфем. У Астрожскай Бібліі аўтар заўважыў адыход ад фанетычнага прынцыпу напісання, аднак у літургічных кнігах украінскай рэдакцыі ён захоўваўся яшчэ доўга. Праблемам арфаграфіі маскоўскіх богаслужбовых кніг прысвечаны артыкул Івана Хегедзюша (Iván Hegedűs) «Корректурные экземпляры московских богослужебных книг: орфография». Аўтар аналізуе кніжную справу Маскоўскай Русі ў кантэксце аналагічных працэсаў у Паўднёва-Заходняй Русі. Робіцца акцэнт на тым, што ў Паўднёва-Заходняй Русі тэндэнцыі па выпраўленні свяшчэнных тэкстаў па грэчаскіх узорах зарадзіліся на палову стагоддзя раней да ніканаўскай рэформы, таму ў аснову новых маскоўскіх кніг былі пакладзеныя паўднёва-заходнія выданні (с. 31), але, варта мець на ўвазе, што гэты прынцып вытрымліваўся не заўсёды. Для параўнальна-супастаўляльнага аналізу аўтар вылучыў шэраг тэкстаў у асноўным богаслужбовага зместу (за выключэннем Астрожскай Бібліі). Падчас ніканаўскай і пасляніканаўскай кніжнай справы была зроблена такая тытанічная праца па выпраўленні кніг, неабходных у сакральным ужытку, што “с тех пор в русском церковнославянским языке принципиальных орфографических нововведений не было” (с. 37).

Пытанням лінгвістычнага рэфарматарства і месцы ў ім вядомага рускага вучонага М. В. Ламаносава прысвечаны артыкул А. Дзм. Дулічэнкі, лінгва-нарматыўную дзейнасць якога аўтар разглядае ў кантэксце аналагічнай працы папярэднікаў Ламаносава (Л. Зізанія, М. Сматрыцкага, І. Ужэвіча, Ю. Крыжаніча, Ададурава, Ф. Максімава і інш.). Аднак на лінгвістычны малютак гістарычных тэкстаў аказвалі ўплыў не толькі нарматыўныя граматыкі, але і тэксты-крыніцы, аб чым яскрава сведчыць змешчаны ў зборніку артыкул А. В. Нікіціна “«Словесные ритуалы» делового языка в «Вестях-Курантах»”. Прычым заходнія выданні, якія служылі асновай для рускіх аўтараў і перакладчыкаў публіцыстычных артыкулаў, былі не толькі крыніцай лексіка-фразеалагічных запазычанняў, але і сталі асновай для развіцця новых кантэкстуальных мадэлей па заходнім узоры. У выніку фарміраваўся адметны публіцыстычны “слог” рускіх кніжнікаў. Тэму дыяхраніі працягвае і артыкул беларускай даследчыцы Наталлі Паляшчук “Моўная спецыфіка дзелавой пісьменнасці на матэрыяле «Трыбунала» (1596)”, у якім зроблена выснова аб тым, што лінгвістычнай спецыфікай гэтага вядомага помніка старабеларускага пісьменства з’яўляецца “дэмакратызм моўнай сістэмы”, накіраваны на максімальна поўнае адлюстраванне рысаў жывой народнай мовы (с. 160). Артыкул беларускай даследчыцы Надзеі Старавойтавай таксама прысвечаны аналізу старабеларускага твора, дакладней, з’яўляецца рэфлексіяй на манаграфію А. Золтана аб польскім і беларускім перакладах “Атылы” М. Олаха.

Артыкул Аранкі Лацхазі (Aranka Laczházi) “Способы словообразования в реформе литовского литературного языка – неологизмы в журнале «Aušra» (1883-1886)” прадстаўляе сабой скарочаную прэзентацыю дысертацыйнага даследавання. Аўтарка аналізуе новую лексіку з пункту гледжання яе запазычанага паходжання, узнікнення ў выніку разнастайных спосабаў словаўтварэння. Значная частка даследавання прысвечада пытанню суаднесення розных тыпаў неалагізмаў у асобных тэматычных групах лексікі. Даследчыца робіць цікавы вывад аб тым, што неалагізмы ствараліся для абазначэння больш агульных паняццяў, зразумелых звычайным чытачам, у той час як больш складаныя, спецыфічныя паняцці абазначаліся інтэрнацыяналізмамі (с. 63-64).

Некалькі артыкулаў рэзэнзуемага зборніка прысвечаны актуальным пытанням фразеалогіі. Так, Аксана Ковач (Oxána Kovács) у артыкуле “Декілька аргументів на корість системного підходу у дослідженні фразеологіï” аналізуе некалькі біблійных фразеалагізмаў на шырокім тэкставым фоне, прыцягваючы для параўнання яўрэйскія, лацінскія, грэчаскія, заходнееўрапейскія, царкоўнаславянскія і ўкраінскія эквіваленты. У пачатку артыкула дадзены невялікі экскурс перакладаў Бібліі на славянскія мовы, сярод украінскіх помнікаў пісьменнасці фігуруюць “Лексис” Л.Зізанія (1596 г.), а таксама “Учительное евангелие” Каліста (1616) у перакладзе М. Сматрыцкага (с. 67) (?). Нарыс па фразеаграфіі рускай мовы прэзентуе артыкул Бэлы Татара (Béla Tatár) «Очерк о русской одноязычной фразеографии», у якім аўтар аналізуе 9 розных фразеалагічных слоўнікаў рускай мовы з пункту гледжання прэзентатыўнасці фразеалагізмаў, спосабаў тлумачэння семантыкі і навуковага падыходу аўтараў. Артыкул заслугоўвае пільнай увагі яшчэ і таму, што дае ўяўленне аб багацці і разнастайнасці рускіх лексікаграфічных прац. Пытанням лексікаграфіі прысвечана і праца Рэнаты Раманюк “Лексікографічні дослідження на кафедрі украïнськоï та русіньскоï філологіï Ніредьгазькоï Вищоï Школи”, з якога можна даведацца аб тым, што ў 1995 г. на кафедры ўкраінскай і русінскай філалогіі выйшлі “Практычны слоўнік дзеясловаў”, а таксама некалькі ўкраінска-венгерскіх і венгерска-ўкраінскіх слоўнікаў-даведнікаў. На кафедры была падрыхтавана “База даных украінска-венгерскага слоўніка”, якая была апублікавана як шасцітомнае выданне. Праблему венгерска-ўкраінскіх моўных сувязей працягвае праца Елізаветы Барань-Комары “Да пытання пра унгарызмы ў народнай мове карпатаўкраінцаў (русінаў) Закарпацця”. Нягледзячы на распаўсюджанае меркаванне аб тым, што венгерская мова быццам бы мала паўплывала на літаратурныя мовы народаў-суседзяў, аўтар артыкула прыводзіць каля 120 лексем венгерскага паходжання, выбраных з русінскіх літаратурных тэкстаў. “Фразеалагічную” тэматыку працягваюць артыкулы Ларысы Станкевіч “Спалучальнасць фразеалагізмаў (на матэрыяле народнай казкі” і Ю. М. Аляхновіч “Семантыка тэмпаральных найменняў у фразеалагізмах беларускай і англійскай моў”. Каштоўным унёскам працы Л. Станкевіч можна лічыць тое, што аўтарка не засяроджваецца на аналізе фразеалагізмаў як адзінак слоўнікавай сістэмы мовы, а робіць спробу даследаваць іх у кантэксце з пункту гледжання валентнасці. У выніку параўнальна-супастаўляльнага аналізу англійскіх і беларускіх фразеалагізмаў з тэмпаральнай семантыкай, прадстаўленага Ю. М. Аляхновіч, зроблена выснова аб тым, што розніца ў семантычнай структуры англійскіх і беларускіх тэмпаральных фразеалагізмаў прадыктавана прыроднымі і сацыяльна-культурнымі прычынамі.

Закарпатскую тэму працягвае і артыкул аўстрыйскага даследчыка М. Мозэра “Важливий крок в історіï підручників з украïнськоï мови: Перші два видання букваря Івана Могильницького (Буда 1816 р., Львів 1819 р.)”. На аснове грунтоўнага тэксталагічнага аналізу даследчык робіць выснову, што нягледзячы на тое, што паміж выданнямі прайшло ўсяго тры гады, апошняе падверглася значнаму рэдагаванню на карысць пазбаўлення архаічных царкоўнаславянскіх моўных рыс. М. Мозэр не спыняецца толькі на лінгвістычным даследаванні гэтых выданняў, яго цікавяць і іншыя факты, напрыклад, лінгвістычная свядомасць І. Магільніцкага і яго асяроддзя ў кантэксце развіцця “прастамоўнай традыцыі” і праблема станаўлення новай народнай літаратурнай мовы.

Гістарычнаму развіццю тэрміна “беларускі” прысвечаны артыкулы Ю. А. Лабынцава “Именование «Белоруссией» восточных пограничных земель Речи Посполитой после ее разделов” і Л. Л. Шчавінскай “Определение «белорусский» в обиходе христианских церквей (католической, православной, униатской) на белорусско-российском пограничье до и после разделов Речи Посполитой”. Сярод усяго іншага аўтары заўважаюць, што тапонім Белая Русь быў сфарміраваны і меў пэўную лакалізацыю ўжо да раздзелаў Рэчы Паспалітай і быў шырока распаўсюджаны ў заходнееўрапейскіх крыніцах (с. 137). Ю. А. Лабынцаў ставіць пад сумнеў шырока распаўсюджанае ў беларускіх навуковых і папулярных выданнях меркаванне аб тым, што сапраўды мела месца забарона ўжываць тапонім і этнонім “Беларусь”, “беларускі” ў Расіі ў 1840-50-х гг. Аўтар пералічвае шэраг выданняў (напрыклад, кнігу М. А. Без-Карніловіча “Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии”. (Санкт-Петербург, 1855) ці дагавор, падпісаны 12 кастрычніка 1777 г. польскім каралём у Варшаве “Ратификация Его Величества Короля и республики Польских на акт разграничения Белорусских земель, новоприобретенных к Российской Империи”), якія змяшчаюць названыя тапонімы і этнонімы (с. 138-139). Відавочна, што гэтая тэма павінна быць грунтоўна даследавана з выкарыстаннем архіўных матэрыялаў.

Параўнальна-супастаўляльнаму аналізу дывергентнай і канвергентнай мадэляў развіцця беларускай і ўкраінскай моў прысвечаны артыкул аўстрыйскага прафесара Г. Бідэра. Даследчык робіць гістарычны экскурс у сацыялінгвістычную сітуацыю ў абедзвюх краінах, знаходзіць шмат агульных рысаў, у той жа час заўважаючы, што толькі Украіна засталася паслядоўнай у датрыманні нацыянальнай моўнай палітыкі да апошняга часу, тады як у Беларусі пры існуючым дзяржаўным двухмоўі існуюць пэўныя перашкоды для развіцця беларускай літаратурнай мовы (с. 88). Сацыялінгвістычную тэматыку працягвае і артыкул Сяргея Запрудскага “Аб дынаміцы узусу беларускай літаратурнай мовы 1920-30-х гг. (гісторыя адпрыметнікавых назоўнікаў на -істы/ -ысты)”, у якім аўтар на шырокім фактычным матэрыяле беларускай прэсы міжваеннага часу паказвае, наколькі моцна паўплывалі экстралінгвістычныя фактары на звужэнне сферы выкарыстання названых утварэнняў.

Сінхронны падыход да лінгвістычнай праблематыкі прэзентуе артыкул Вольгі Пяткевіч (Olga Petkevics) “Аббревиация: болезнь нашего времени?”, у якім аўтарка спыняецца на неаабрэвіятурах, іх функцыянаванні, спосабах утварэння і вітальнасці. Пры пашырэнні сродкаў масавай інфармацыі і электроннай камунікацыі абрэвіятуры сталі неад’емнай часткай нашага узусу, яны разбураюць усталяваныя граматычныя і арфаграфічныя нормы. Брытанскія настаўнікі першымі алярмавалі аб гэтым. Абрэвіяцыя цяпер набывае інтэрнацыянальны характар, прычым калі раней скарачаліся назвы ўстаноў, арганізацый, абрэвіятуры выкарыстоўваліся ў тэхніцы і навуцы, то цяпер скарачэнні пашырылі сферу свайго выкарыстання, сталі неад’емнай часткай маладзёвага слэнгу. Аналізу працэсаў у неалогіі прысвечаны таксама артыкул Сабалча Янурыка (Szabolcs Janurik) “Об «аналитических прилагательных» английского происхождения в русском языке”. Аўтар пераважна звяртае ўвагу на сучасныя новаўтварэнні і робіць выснову аб тым, што прыйшоў час гаварыць не толькі пра запазычанне асобных лексічных адзінак, а і пра запазычанне англійскай словаўтваральнай мадэлі (с. 264).

У зборніку таксама змешчаны два цікавыя артыкулы, што тычацца спецыфікі перакладаў з рускай на венгерскую мову. У першым з іх (Fazekas Eszter. “Сопоставительный анализ двух переводов пьесы А. П. Чехова «Вишневый сад»”) гаворка ідзе пра пераклад фразеалагізмаў, вылучаны тры спосабы такога перакладу: эквівалентны, аналагічны, апісальны. Наступны артыкул (Olga Kutyіna. «Реалии и непереводимые элементы в повести Компромисс Сергея Довлатова») прысвечаны спецыфіцы перакладаў безэквівалентнай лексікі ў аповесці рускага аўтара. Такога тыпу намінацыі носяць ярка выражаны сацыяльны характар, ад дакладнасці перакладу якіх цалкам залежыць успрыняцце твора венгерскімі чытачамі.

Літаратуразнаўчых артыкулаў у зборніку не так многа: “Жанчына ў соцыуме: гендэрны аспект (Па лірыцы беларускім паэтак ХХ ст.)” Святланы Калядкі і “Канцэпцыя свету і чалавека ў рамане Кузьмы Чорнага «Пошукі будучыні»” Галіны Ішчанкі. С. Калядка робіць цікавае назіранне аб тым, што сёння найбольш актуальнай тэмай стала самаідэнтыфікацыя “жаночага” і “мужчынскага” пачаткаў (с. 190).

У зборніку змешчаны таксама артыкул Ігара Керчы, прысвечаны памяці вядомага славіста Іштвана Удвары, які заўчасна адышоў ад нас. У гэтым жа нумары змешчаны артыкул нябожчыка – “Из венских писем Антона Годинки”.

Зборнік змяшчае таксама шэраг рэцэнзій і бібліяграфічных нататак. Спадзяёмся, што падобныя зборнікі будуць і надалей выходзіць у Венгрыі і што яны будуць трапляць да зацікаўленых асоб.

Ірына Будзько

1   2   3   4


База данных защищена авторским правом ©bezogr.ru 2016
обратиться к администрации

    Главная страница